Chiếc đũa thần quyền năng ESOP

ESOP là khái niệm thân thuộc với giới tài chính thế giới. Đó là dạng viết tắt của cụm từ “Employee Stock Ownership Plan”, tức kế hoạch thực hành quyền sở hữu cổ phần cho nhân viên công ty. Nôm na là cổ phiếu của một công ty được bán với giá ưu đãi cho các viên chức xuất sắc, nhà quản lý giỏi, người lao động theo các tiêu chí tuyển lựa của công ty. Nếu coi doanh nghiệp là con tàu, người cần lao là thủy thủ, thì ESOP giống như chiếc mỏ neo, giữ cho tàu an toàn và “thủy thủ” không “nhảy” sang tàu khác. Cũng có thể ví nó như chiếc đũa phép quyền năng, có thể đem lại nhiều điều kỳ diệu cho doanh nghiệp mà dưới đây là một đôi tỉ dụ. Giữ người tài, gia tăng tài sản Các tập đoàn lớn trên thế giới đều sử dụng ESOP như một quân bài chiến lược để giữ người tài. Hai năm trước, người khổng lồ công nghệ Google trao tặng Neal Mohan – một nhà quản lý lăng xê trực tuyến rất giỏi của hãng, một lượng cổ phiếu có giá trị lên tới 100 triệu USD. Kể cũng rất xứng đáng. Một vài thành tích chính của Mohan bao gồm việc giúp công ty đi đúng hướng, tránh mắc sai trái trong chiến lược M&A như các đối thủ Yahoo và Microsoft. Năm 2007, Yahoo mua công ty Right Media với giá 680 triệu USD, còn Microsoft mua aQuantative với giá 6,3 tỉ USD. Đến năm 2012, Microsoft đã phải công bố thương vụ M&A đình đám nói trên đã bị vỡ nợ, đồng thời ghi nhận giá trị còn lại của thương vụ này chỉ còn vỏn vẹn 100 triệu USD. Yahoo cũng không khá hơn, khi thảy đội ngũ quản lý cấp cao của Right Media trước kia đã ra đi trong 2 năm và Marissa Mayer, CEO hiện tại của Yahoo đang tính đến phương án chia nhỏ Right Media ra để bán lại. Google may mắn hơn khi có Neal Mohan. Cũng với các thương vụ M&A, nhưng lại mang đến tin vui cho Google . Ông giúp công ty này mua Invite Media với mức giá rất hời, chỉ có 85 triệu USD. Invite Media là một trong những công ty đầu tiên tạo ra sản phẩm mà giới chuyên môn gọi là “nền tảng của bên mua” (demand-side platform) nhằm tương trợ giao du theo thời kì thực (real-time bidding). Không chỉ có vậy, theo trang businessinsider.Com, trước đó, năm 2008, Mohan đóng vai trò cốt lõi trong giao thiệp Google mua lại DoubleClick với giá 3 tỉ USD. Apple cũng dùng “chiếc mỏ neo” này để giữ cố CEO của hãng, Steve Jobs. Từ năm 1997, mức lương của Jobs ở Apple chỉ được trả biểu trưng là 1 USD/năm. Lương bọt bèo, nhưng ông được công ty trả cho 5,4 triệu cổ phần ESOP vào năm 2003, sau 6 năm cống hiến mài miệt cho Apple. Đây là phần thưởng xứng đáng dành cho công lao của Jobs: đưa Apple thoát khỏi bờ vực thất bại; trở nên công ty công nghệ thành công nhất thế giới. Steve Jobs không bán các cổ phần này cho tới khi ông tốn. Khi ông mất, thị giá của số cổ phần ESOP này đã tăng lên gần 2 tỉ USD. Tại Coca Cola, chương trình ESOP là sự phản ảnh rõ nhất việc chế độ đãi ngộ tốt dành cho các nhà quản lý luôn mang lại lợi nhuận lớn cho công ty. Bây chừ, giám đốc điều hành Muhtar Kent có mức lương hàng năm ngả nghiêng từ 1,2 triệu USD đến 1,5 triệu USD. Trong làng CEO toàn cầu, đây là con số rất khiêm tốn so với vị trí và bổn phận của Kent tại công ty. Cố nhiên, ban lãnh đạo Coca Cola không để nhà điều hành cao nhất của họ chịu thiệt. Chuẩn y ESOP, họ trả cho Muhtar Kent khoản thưởng từ 25 đến 30 triệu USD mỗi năm cho việc ông đã giúp đẩy thị giá của công ty này từ mức 118 tỷ USD vào tháng 7/2008 tăng lên tới 168 tỷ USD tháng 2/2013. Quả thật, đối với các công ty đa nhà nước lớn, ESOP đã trở nên một dụng cụ cực kỳ lợi hại. ESOP bắt đầu lên ngôi ở Việt Nam Các doanh nghiệp của Việt Nam cũng không nằm ngoài dòng chảy này. Mới đây, Công ty Đường Quảng Ngãi (QNS) đã phát hành 4,64 triệu cổ phần ESOP cho 220 nhân viên của họ với mức giá phát hành khá cao là 36.700 đồng/cổ phần. Tỷ lệ phần trăm cổ phần phát hành theo chương trình ESOP là 5% và số lượng cổ phần bán được là khá lớn, thu về tổng cộng 170 tỉ đồng cho công ty. Như vậy, tính ra nhàng nhàng một viên chức của Đường Quảng Ngãi góp tới hơn 770 triệu đồng vào công ty, trong đó 44 người giữ chức vụ cao nhất đã góp trên 1,08 tỉ đồng một người. Có 8 người góp 807 triệu, còn lại 168 người góp trung bình 605,6 triệu đồng/người. Một trường hợp điển hình về vai trò cốt lõi của ESOP đối với khả năng huy động vốn của doanh nghiệp là Masan Group (MSN). Bất chấp thời đoạn khó khăn của nền kinh tế, nhưng ngày 31/5/2013, Tập đoàn này đã phát hành được 17,8 triệu cổ phần ESOP trong số 20 triệu cổ phần dự định phát hành trước đó cho 28 nhân viên (đạt tỷ lệ 2,6% số cổ phần phát hành theo ESOP) với mệnh giá phát hành 10.000 đồng/cổ phần. Phía Masan giảng giải, mục đích của đợt phát hành nhằm ghi nhận kết quả làm việc của các nhà quản lý và người cần lao có nhiều đóng góp cho Masan hoặc các công ty con của họ kể từ khi niêm yết. Giá cổ phần trên thị trường của MSN tại thời khắc phát hành là 110.000 đồng/cổ phần và tổng trị giá thị trường của cổ phần ESOP phát hành đạt 1,9 nghìn tỉ đồng. Tiếp sau các doanh nghiệp tiền phong như Masan, nhiều doanh nghiệp như: Thủy sản Hùng Vương (HVG), SSI, VNG, ABT (Xuất du nhập Thủy sản Bến Tre), ITA… cũng đã phát hành cổ phiếu theo chương trình ESOP. Có lẽ không quá sớm để nhận định, ESOP đang trên đà “lên ngôi” trong những công ty niêm yết của Việt Nam theo thiên hướng chung trên thế giới. Thành Trung Email Print